AFSCHAFFING KROONBENOEMING IS GEEN VRIJE DISCUSSIE MEER
D.J. Elzinga, juni 2004
Binnenkort moet de Tweede Kamer beslissen over de afschaffing van de Kroonbenoeming van de burgemeester. Deze verandering van de Grondwet eist een tweederde meerderheid in beide Kamers. Minister De Graaf heeft onlangs in Buitenhof laten weten daarbij machtspolitieke middelen niet te schuwen. Nu Nederland voorzitter wordt van de Europese Unie is deze periode strategisch de beste tijd om de Kamers onder maximale druk te zetten en Thom de Graaf gaat dat ook doen. Een kabinetscrisis is immers nu vrijwel onmogelijk, wat betekent dat VVD en CDA veel zullen slikken. In mei moet er per se een voorstel voor het nieuwe kiesstelsel door de Tweede Kamer worden geaccepteerd en voor 1 juli moet de Kroonbenoeming uit de Grondwet zijn afgeschaft. Pas na die afschaffing kunnen de wetsvoorstellen gekozen burgemeester naar de Raad van State. De Raad van State kan geen voorstellen behandelen indien de Grondwet nog niet is veranderd. Het regeerakkoord meldt dat op 1 juli uiterlijk die wetsvoorstellen bij de Raad van State moeten liggen. De voorstellen ter afschaffing van de grondwettelijke Kroonbenoeming zijn destijds ingediend door de ministers Peper en De Vries. Het uitdrukkelijke doel was toen om ruimte te scheppen voor een andere wijze van benoeming of verkiezing. Wat dat precies zou worden – een verkiezing door de gemeenteraad, door de bevolking of nog iets anders – was destijds een geheel open kwestie. Immers pas na de grondwetsherziening zou het debat worden geopend over de precieze verkiezingswijze. Die situatie is ondertussen drastisch gewijzigd. In het voorstel dat het kabinet onlangs heeft gepresenteerd wordt een andere verkiezing dan die door de bevolking met grote nadruk uitgesloten. Het regeerakkoord doet dat ook. Dat betekent dat ieder Kamerlid dat gaat stemmen voor de afschaffing van de Kroonbenoeming daarmee in feite stemt voor een invoering van de door de bevolking gekozen burgemeester. Want als de Kroonbenoeming is verdwenen zal Thom de Graaf zonder al te veel moeite en met de harde tekst uit het regeerakkoord in de hand de door bevolking gekozen burgemeester kunnen invoeren. Verzet van CDA en VVD in beide Kamers zal meteen een kabinetscrisis opleveren. D66 heeft op dit onderdeel CDA en VVD vakkundig gegijzeld. Pikant aan dit hele verhaal is dat ook de oppositie in de Tweede Kamer in het fuik van Thom de Graaf dreigt te worden getrokken. Fracties als PvdA en Groen Links zijn altijd voor afschaffing van de Kroonbenoeming geweest. En Thom de Graaf gaat er gemakshalve van uit dat dit nu ook weer het geval zal zijn. Stemt bijvoorbeeld de PvdA-fractie voor afschaffing van de Kroonbenoeming dan is de grondwetsherziening een gemakkelijke “walk-over”. In de Eerste Kamer heeft de coalitie een grote meerderheid, dus ligt het daar nog gemakkelijker. Maar waarom zouden de oppositiefracties in de Tweede Kamer het Thom de Graaf eigenlijk zo gemakkelijk maken? Groen Links voelt weinig voor een door de bevolking gekozen burgemeester, en bij grote delen van de PvdA ligt dat net zo. Het huidige stelsel van een recht van aanbeveling komt in feite neer op een aanwijzing door de gemeenteraad. De discussie over de Kroonbenoeming is niet meer open, waardoor een stem voor de grondwetsherziening 1 op 1 leidt tot de invoering van de door de bevolking gekozen burgemeester. Van de oppositiepartijen wordt derhalve gevraagd om het recht van aanbeveling in te ruilen voor de direct door de bevolking gekozen burgemeester. Dat is van oppositiepartijen wel erg veel gevraagd. Thom de Graaf probeert op deze manier niet alleen CDA en VVD te gijzelen, maar ook de oppositie wordt gegijzeld. Van hen wordt verwacht dat ze voor de grondwetsherziening stemmen, en een beetje snel ook, want Thom de Graaf heeft haast. Wordt de datum van 1 juli niet gehaald, dan komt de invoering van de direct gekozen burgemeester per 2006 reeel in gevaar. De Kamers staan de komende acht weken voor belangrijke afwegingen. Dat het D66 smaldeel in het kabinet nu ook eens harde en machtspolitieke middelen gebruikt is volkomen begrijpelijk. Dat betekent echter niet dat aan deze middelen nu ook geheel vrij spel moet worden gegeven. Even legitiem is dat oppositiefracties zich niet op deze wijze onder druk willen laten zetten en onder deze omstandigheden uitstel zullen vragen en wanneer dit niet wordt gegeven tegen de grondwetsherziening stemmen.
