Groningen voorwaarts!

Op 29 mei 1959 werd het eerste gas ontdekt in Kolham, gemeente Slochteren. Vier jaar later startte de NAM met de grootschalige winning van het Groningse gas. En op 29 maart 2018 werd het eind van die winning aangekondigd. De gaswinning in Groningen gaat stoppen! Het is een even gedurfd als verstandig besluit van minister Wiebes. Een besluit met grote gevolgen. Positief voor de veiligheid van de Groningers. Positief waarschijnlijk ook voor de aanpak van de versterking. Deze dreigt onbeheersbaar te worden door de omvang en de intensiteit. Middel en kwaal komen qua ellende steeds dichter bij elkaar. Mensen en vaak niet waar ze aan toe zijn. Een verbunkering van onze gebouwde omgeving hangt in de lucht. De komende tijd zal duidelijk worden hoe we veiligheid kunnen combineren met een meer menselijke versterkingsaanpak.

Doordat nu duidelijk is dat de gaswinning snel een aflopende zaak is, kunnen we ons in Groningen richten op de toekomst: Op de energietransitie, op dorps- en wijkvernieuwing en op economische ontwikkeling. Daar zullen nog steeds hele forse investeringen voor nodig zijn. De energietransitie krijgt met dit besluit een geweldige impuls. Groningen kan daarin voorop lopen. Misschien moeten we hier de ambitie hebben om al gasloos te zijn voordat de NAM de putten in onze provincie definitief sluit!

Wederombouw
Radicale keuzes zijn daarvoor nodig. Natuurlijk zal onze industrie en tuinbouw af moeten van de gasafhankelijkheid. Hier heeft de minister ook al stevige stappen gezet. Maar er is meer. Energietransitie en klimaatadaptatie zullen de grootste stuwende krachten gaan worden in de ruimtelijke ordening. De komende jaren zullen al onze gebouwen en een groot deel van onze openbare ruimte door onze handen moeten. Het is een ware wederombouw.

Thermo-planologie
Om wijken en dorpen systematisch van het gas af te halen is veel meer nodig dan voorlichting en subsidies voor eigenaren. Per wijk of dorp zullen we moeten kijken wat op basis van de kenmerken en aanwezige energiebronnen de beste alternatieve warmtevoorziening is. Dit zal niet overal hetzelfde zijn en kan ook niet overal tegelijk. Dit vraagt om een slimme ordening, ook qua planning en ontwikkeling van nieuwe wijken. Een vorm van thermo-planologie is nodig.

Ondergrond
Onder de grond is het al druk met kabels en leidingen. Dit is zeker zo in de stedelijke gebieden. Wanneer we van het gas af willen, worden we meer afhankelijk van warmte-koude opslag (WKO’s) onder de grond. Nu al is er, ook in Groningen, een forse groei van het aantal WKO’s. Heel mooi, maar het stelt ons ook voor nieuwe uitdagingen. Ik heb uit de dichtbebouwde Schildersbuurt al klachten gekregen over de geluidsoverlast van de warmtepomp van buren…

Ook kunnen WKO’s elkaar tegenwerken. De Ruimtelijke Ordening van de ondergrond: een nieuw politiek-bestuurlijk speelveld is geopend.

Actief
De omvang van de operatie om Groningen en Nederland van het gas te krijgen, is gigantisch. Je krijgt dan al snel het gevoel de dat alleen een industriële, systematische en top-down gestuurde aanpak het gewenste tempo oplevert. Deels is het waar. Net als bij de wederopbouw in de jaren ‘50, zal bij de wederombouw van nu, planmatig moeten worden geopereerd. Een actieve overheid is nodig. Met alleen het vrije spel der maatschappelijk krachten krijgen we het niet voor elkaar. Maar een actieve overheid kan niet zonder sterke burgers en maatschappelijke organisaties. Er zijn veel succesvolle en sterke burgerinitiatieven op het gebied van energie en duurzaamheid. Deze moeten we koesteren en verder helpen als het nodig is. Een ombouw van de leefomgeving kan alleen slagen wanneer lokale gemeenschappen regie over hun eigen toekomst kunnen voeren. De energietransitie kan alleen slagen wanneer we baas zijn over onze eigen energie(voorziening). Power to the people!

Collectief
Voor mij als sociaal-democraat is dat laatste een vanzelfsprekendheid. Een duurzame en gasloze toekomst is van ons allemaal. Daarom is het sociaal-economische aspect van de energietransitie ook cruciaal. Wanneer middelen voor het bestaan(zoals energie) schaarser worden, kan dit leiden tot grotere ongelijkheid en uitsluiting. Energie-armoede ligt op de loer. Naar mijn idee is de energietransitie daarom ook een collectieve opgave en dus meer dan een optelsom van individuele afwegingen. Dit vraagt dan ook om een gezamenlijke, breed gedragen aanpak: Wijk-en dorpsvernieuwing met de energietransitie als motor. Groningen voorwaarts!

Roeland van der Schaaf
Wethouder PvdA Groningen